Vitalna krowa: Poradnik żywienia krów mlecznych kukurydzą

Poradnik żywienia krów mlecznych "Vitalna krowa" pozwala zapoznać się z budową i funkcjonowaniem układu pokarmowego krowy. Ilustracje dostarczają zrozumiałych i jasnych informacji na temat praktycznych aspektów żywienia. 

Jak posługiwać się poradnikiem?

Kliknij myszką lub dotknij palcem miejsc zakreskowanych na szaro wewnątrz lub na zewnątrz krowy na obrazku. Aktywowane miejsce przebarwi się na kolor pomarańczowy, a pod obrazkiem wyświetli się tekst z objaśnieniami.

Podstawowy skład rośliny

 

 

Szczegółowa prezentacja węglowodanów w rozszerzonej analizie Weendera:

  •    NFC = węglowodany niewłókniste oraz
  •    NDF = neutralne włókna detergentowe
  •   NDF przedstawia  kompletną frakcję włókien rośliny 
  •    ADF = kwaśne włókna detergentowe
  •    ADL = lignina
  •   NDF i ADF zawierają jeszcze krzemiany i kwas krzemowy
  •   Po spopieleniu ustala się udział NDF org oraz ADF org 

 

Zmierzona jakość kiszonki z traw i kukurydzy

 

ParametrKiszonka z traw
1. pokos
Kiszonka z kukurydzy
Sucha masa (SM) w %30–4030–37
Popiół surowy % w SM<10<4
Białko surowe (XP) % w SM<17<9
Włókno surowe % w SM22–2517–20
NDF % w SM40–4835–40
ADF % w SM24–2821–25
ELOS % SM>68>67
Właściwości gazotwórcze ml/ 200mg SM>50k.A.
Wartość struktury (SW)2,6–2,91,5–1,7
Skrobia % SM-->30
Cukier % SM3-8--
ME MJ /kg SM>10,6>11
NEL MJ /kg TM>6,4>6,6
nXP g /kg SM>135>132
RNB g /kg SM<+6-8 bis -9

Źródło: LUFA Nord-West i LUFA NRW

Smakowitość

Smakowitość składników paszy:

Krowy posiadają wyczulony zmysł węchu i smaku i są bardzo wymagające jeśli chodzi o jakość paszy.
Dlatego należy korzystać wyłącznie z pasz o najwyższej jakości. Pasze objętościowe oraz pasze soczyste muszą być bez zarzutu zarówno pod względem energetycznym jak i higienicznym.

Zawartość SM dawki

Sucha masa dawki podanej do skarmiania:

Dawki pokarmowe o zawartości masy suchej w zakresie 35% i 45% skarmiają się najlepiej i uzyskują średnio najwyższą wartość przyswajania suchej masy u krów. 

Dawki suche (>45% SM):
podatność na rozdzielanie się

→ krowa spożywa pokarm selektywnie 

Dawki mokre  (<35% SM):
zawierają dużo wody

→prowadzi najczęściej do zbyt małego łącznego przyswajania SM, ponieważ zwierzęta przyswajają dużo wody
→ efektywność struktury dawki mokrej jest gorsza

Struktura fizyczna

Struktura fizyczna dawki

•    Występowanie cząstek o wystarczającej długości → służą do wykształcania podkładu włóknistego w żwaczu
•    Podkład włóknisty stanowi podstawowy wymóg dla zachowania fizjologicznej funkcji żwacza

Wymogi zasadnicze:

•    Przemieszanie
•    Skurcz
•    Przeżuwanie


Dobrą kontrolę struktury zapewnia nam prosty test:
•    dawka „strzela“ przy zgniataniu w ręce
•    po silnym zgnieceniu pasza pęcznieje ponownie w ręce
•    brak zbyt długich, podlegających selekcji cząstek w dawce (słoma, kiszonka z traw)
•    jednolite wymieszanie paszy
•    długość sieczki 4–6 mm w przypadku kukurydzy i < 4 cm w przypadku trawy wystarcza dla uzyskania stabilnego podkładu włóknistego
•    Wskaźnik: cząstki, które są większe, niż połowa szerokości szczęki, podlegają selekcji!

Kontrola dawki za pomocą sit (pojemnika wstrząsowego)

(Źródło: Informacja DLG 1/2001)

→ Zastosowanie pojemnika wstrząsowego dostarcza dokładnych informacji nt. dokładności wymieszania i selekcji oraz na temat rozkładu wielkości cząstek w dawce.

Pojemnik wstrząsowy jako 3-częściowy system sit skrzyniowych

    • Pojemnik wstrząsowy składa się z 3-częściowego systemu sit skrzyniowych, który pozwala podzielić przesianą paszę dzięki różnym rozmiarom otworów sit na 3 frakcje.

    • Możliwości zastosowania:
      - Określenie wielkości cząstek dla potrzeb oceny struktury 
      - Ocena resztek pasy 
      - Kontrola dokładności wymieszania

    • Zastosowanie:
      ok. 300g oryginalnej substancji (min. 200, maks. 400 g) umieszczone zostaje na górnym sicie zmontowanego pojemnika wstrząsowego. Na płaskiej powierzchni należy następnie silnie potrząsać pojemnikiem wstrząsowym zgodnie z poniższym szkicem: w każdą stronę 5x, następnie obrócić pojemnik o ćwiartkę w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, tzn. przy jednej turze wymagane jest 40 potrząśnięć.



    • Ocena dawki:
      Następnie za pomocą wagi ustala się udziały wagowe. Poniższa tabela zawiera zalecenia dla udziałów poszczególnych frakcji w dawki SM:

    Frakcja sita i rozmiar cząstekZalecane % udziały wagowe w dawce SM
    Sito górne (> 1,9 cm)min. 6-10%
    Sito środkowe (< 1,9 cm → 0,8 cm)30-50%
    Sito dolne (< 0,8 cm)40-max. 60%


    • Dla potrzeb oceny częściowych dawek mieszanych, w przypadku kiedy krowy mogą zażądać dodatkowo paszy treściwej poprzez stację transpondera, konieczne jest przyporządkowanie paszy treściwej proporcjonalnie do udziału wagowego do frakcji na sicie dolnym.
    • Zbadanie resztek paszy za pomocą pojemnika wstrząsowego pozwala uzyskać informacje o tym, czy zwierzęta spożywają paszę równomiernie. Jeśli resztki paszy wyraźnie odróżniają się pod względem składu od świeżo podanej dawki, oznacza to, że zwierzęta dokonują selekcji dawki i spożywają paszę nierównomiernie!
    • Skutkiem selekcji paszy (np. składników paszy treściwej w suchej dawce mieszanej) jest niedostatek składników strukturotwórczych i kwasica, mimo że w ujęciu obliczeniowym dawka zawiera wystarczająco dużo elementów składowych struktury.
    • Zalecane udziały wagowe winny odpowiadać w przybliżeniu wartościom orientacyjnym. Przekroczenie dolnej granicy 6% na sicie górnym, jak i przekroczenie granicy górnej 6 % na sicie dolnym należy ocenić krytycznie pod względem zapewnienia składników strukturotwórczych.

     

    Zapotrzebowanie na substancje odżywcze

    Krowy mleczne mają wysokie zapotrzebowanie na składniki strukturotwórcze w paszy i zarazem na koncentrację energii. W zależności od masy, okresu laktacji i wydajności mleka, konieczne jest optymalne dostosowanie dawki do danego poziomu wydajności. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wartości zapotrzebowania.

    Zapotrzebowanie na energię:
    Zapotrzebowanie krowy na energię podawane jest za pomocą MJ NEL (megadżuli energii netto laktacji). Zapotrzebowanie energii dzieli się na zapotrzebowanie bytowe i produkcyjne.

    Zapotrzebowanie bytowe:


    Zapotrzebowanie bytowe zależne jest od masy ciała zwierzęcia i obejmuje substancje odżywcze, jakich potrzebuje dorosła, nielaktacyjna i nieciężarna krowa dla utrzymania swoich procesów przemiany materii

    Zapotrzebowanie produkcyjne:


    Dodatkowe zapotrzebowanie produkcyjne wynika ze zużycia substancji odżywczych dla potrzeb wytwarzania mleka, gromadzenia energii oraz dalszego wzrostu płodu i tkanki w czasie ciąży

    Poniższa tabela przedstawia zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych przy różnej masie ciała:

    Zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych przy różnej masie

    Masa ciała
    [kg]
    Zapotrzebowanie bytowe
    [MJ NEL/dzień]
    50031,0
    55033,3
    60035,5
    65037,7
    70039,9
    75042,0
    80044,1

    Źródło: Gesellschaft für Ernährungsphysiologie, 2001


    Zapotrzebowanie energetyczne dla procesu wytwarzania mleka jest zróżnicowane w zależności od zawartości tłuszczu w mleku. Zapotrzebowanie na MJ NEL na kg mleka przedstawiono w tabeli poniżej:

    Zapotrzebowanie energetyczne na kg mleka w zależności od zawartości tłuszczu

    Masa ciała
    [kg]
    Zapotrzebowanie bytowe
    [MJ NEL/dzień]
    3,02,9
    3,53,1
    4,03,3
    4,53,5
    5,03,6

    Źródło: Gesellschaft für Ernährungsphysiologie, 2001

    Zapotrzebowanie na białko

    • Zaopatrzenie w białko surowe za pośrednictwem paszy pozwala, z uwagi na trawienie mikrobiologiczne w żwaczu, tylko w niewielkim stopniu wnioskować o jakości białka w jelicie cienkim. Konieczne jest optymalne zaopatrzenie w białka mikroorganizmów w przedżołądku, jak i samej krowy na etapie trawienia w jelicie cienkim. Ocena białka w przypadku krowy mlecznej przebiega na bazie użytecznego białka surowego w jelicie cienkim, tzw. nXP
    • nXP składa się z nierozłożonego białka paszowego (UDP/BNŻ) i białek drobnoustrojowych. Obliczane jest na podstawie UDP i wartości energetycznej dla danej paszy
    • Poniższa tabela zawiera wartości orientacyjne dla zaopatrzenia w nXP, z podziałem na zapotrzebowanie bytowe i produkcyjne, w zależności od masy ciała i mleczności

    Przykład:

    • Krowa o masie 650 kg i mleczności 30 kg mleka oraz  zawartości białka mleka 3,40% ma np. zapotrzebowanie na  3000g nXP na dzień.


    Wartości orientacyjne dla zaopatrzenia w użyteczne białko surowe (nXP)

    Masa ciała [kg]nXP [g/dobę]
    500 kg LM390 g/d
    550 kg LM410 g/d
    600 kg LM430 g/d
    650 kg LM450 g/d
    700 kg LM470 g/d
    750 kg LM490 g/d
    800 kg LM510 g/d
    Produkcja mleka
    Mleko z 3,2% białka81 g/kg mleka
    Mleko z 3,4% białka85 g/kg mleka
    Mleko z 3,6% białka89 g/kg mleka

    Źródło: Gesellschaft für Ernährungsphysiologie, 2001

    Wartości zapotrzebowania dawki w różnych okresach laktacyjnych (roczna produkcja mleka: 8.000 - 10.000 kg)

    Wczesny okres laktacjiŚrodkowy okres laktacjiPóźny okres laktacjiOkres zasuszania
    Zamierzone przyswajanie paszy
    [kg SM/dzień]
    min 21>2118–2112-15
    Wartość energetyczna
    [MJ NEL/kg SM]
    7,0–7,36,7–7,06,5–6,75,3–5,7
    Zawartość białek
    [g nXP/ kg SM]
    165–175145 - 165140–145100–125
    Skrobia i cukier
    [g/kg SM]
    150 – max 250110 - max 22575–225k.A.

    Skrobia odporna na rozkład w żwaczu (by-pass)
    [g/kg SM]

    20–5020 - 50max. 25k.A.
    Wartość strukturalna

    min. 1,1–1,15

    min. 1,1min. 1,0min. 2,0
    Tłuszcz surowy [g/kg SM]max. 45max. 45max. 45max. 40
    Włókno surowe [g/kg SM]min. 150–180min. 150 - 190min. 150min. 260
    RNB [g/kg SM]0–10–10–10

    Źródło: Gesellschaft für Ernährungsphysiologie 2001

    W fazie podkarmiania (od 3 tygodnia przed terminem ocielenia) należy ponownie zwiększyć stężenie energetyczne dawki, ponieważ pobieranie paszy spada wraz ze wzrostem płodu!
    Zaleca się „przyzwyczajenie“ mikrobów w żwaczu do składników paszy dawki w okresie laktacji; podkarmianie za pomocą składników paszy treściwej.

    "4 różne" dawki

    Zdolność przyswajania paszy

        Koncentracja energii w dawce pokarmowej w korycie ma duży wpływ na pobraną ilość paszy.

    • Im wyższa koncentracja energii, tym większa ilość zjedzonej paszy
    • W tabeli poniżej przedstawiono pobieranie suchej masy w celu pokrycia zapotrzebowania NEL dla krowy mlecznej o ciężarze 650 kg przy różnych wartościach skoncentrowania energii w paszy w zależności od wydajności mlecznej.

        Przykład dla różnej mleczności przy takim samym przyswajaniu paszy:

    • Krowa zjada w obu przypadkach w przybliżeniu taką samą ilość paszy, ale: różnica 10 kg mleczności pomiędzy niskim i wysokim poziomem koncentracji energii!

     

    Mleko
    (kg/d)
    MJ NEL/kg SM
    5,25,66,06,46,87,27,6
    1013,612,611,811,0
    1515,614,513,612,8
    2018,617,316,215,214,7
    2520,018,817,716,715,8
    3022,821,420,119,018,0
    3523,922,521,320,2
    4026,525,023,622,3
    4527,425,924,5
    5029,828,226,7

    Źródło: Gesellschaft für Ernährungsphysiologie, 2001

    • Zdolność przyswajania paszy zależna jest od:

      • Jakości paszy
      • Wydajności
      • Genetyki  krowy 
      • Wpływu czynników środowiskowych
      • Systemu zarządzania podawania paszy
    • Już na etapie kontroli w jednym stadzie można zaobserwować silne wahania w przyswajaniu paszy.
    • Ustalenie średniej ilości paszy pobranej przez stado stanowi jeden z najważniejszych instrumentów controllingu w chowie bydła mlecznego!
    • Podstawę do obliczenia dawki muszą stanowić wyniki analizy faktycznie zastosowanej paszy.
    • Analizy powinny być dostępne w idealnym przypadku przed otwarciem silosu, aby możliwe było zaplanowanie dawki i skalkulowanie jej składu.
    • Należy stosować powolne/płynne zmiany paszy (domieszki), aby mikroby w żwaczu mogły się do zmian przystosować.
    • Skarmiać wyłącznie pasze niebudzące żadnych zastrzeżeń pod względem higienicznym. Partie zagrzane lub z nalotem pleśni skutkują uszczerbkami na zdrowiu.
    • Pamiętać o zaopatrzeniu w wodę:
      Sprawdzać jakość i przepływ wody oraz codziennie czyścić poidła. Woda to najtańszy środek żywnościowy. W przypadku jej niedoboru na nic się nie zda najlepsza nawet pasza! 

     

      Pysk/przełyk

      • W pysku odbywa się intensywne rozdrobnienie paszy w drodze przeżuwania oraz  wydalenie gazowych produktów przemiany materii (CO2 i CH4).
      • Ilość śliny u krowy mlecznej: 100-200 litrów/dzień; wartość odczynu pH śliny: 8,2-8,4.
      • Wodorowęglan sodu w ślinie działa jako bufor dla żwacza; stabilizuje wartość pH poprzez przeżuwanie.
      • ok. 30–70 min po zjedzeniu paszy zawartość żwacza przemieszczona zostaje w kilku etapach z powrotem do jamy gębowej, gdzie następuje jej ponowne przeżucie, a następnie ponowne połknięcie.
      • Zasada ogólna: przeżuwać powinno ponad 60% leżących zwierząt 
      • Ilość przeżuć na kęs informuje o ilości dostarczonych zwierzęciu substancji strukturotwórczych. W grupie laktacyjnej należy osiągnąć średnio min. 55 przeżuć na kęs. Niższa ilość przeżuć wskazuje na niedobory w składzie strukturalnym paszy oraz na ograniczone przeżuwanie, czego skutkiem może być kwasica.
      • Przy > 70 przeżuciach na kęs w żwaczu krowy będącej w fazie laktacji jest zbyt mało energii w stosunku do składników strukturalnych.
      • 70 przeżuć na kęs powinno być celem u zwierząt w okresie zasuszania.
      • Wypas krów na pastwisku:
        Zasada ogólna: możliwe pobranie 1 kg SM paszy na godzinę przy aktywnym wyjadaniu trawy.

      Ważne jest, aby obserwować zwyczaje żywieniowe krów!

      • Krowy są mistrzami selekcji. Składniki dawki przekraczające połowę szerokości pyska (np. długa kiszonka z trawy, słoma długa, ziemniaki) mogą podlegać selektywnemu wyborowi.
      • Każdą selekcję w systemie żywienia TMR należy postrzegać negatywnie, ponieważ może ona prowadzić do zaburzeń środowiska flory w żwaczu.

      Jak można rozpoznać selektywne zwyczaje żywieniowe?

      • Zwierzęta przesuwają paszę na strony zanim przystąpią do jedzenia, ponieważ cząstki paszy treściwej przemieszczają się w dawce do dołu.
      • W podanej paszy zauważalne są wybrane przez zwierzęta zagłębienia.
      • Pozostałości paszy różnią się istotnie pod względem wizualnym oraz w składzie wielkości cząstek od świeżo zadanej dawki.
      • Uwaga: Wyraźnie wysunięty do przodu pysk podczas spożywania paszy może wskazywać na niedobory składników strukturalnych w dawce żywieniowej. Krowa trzyma pysk w położeniu poziomym, aby zapobiec wypadaniu z niego drobnych cząstek karmy podczas przeżuwania przy korycie.

       

      Żwacz i czepiec

      • Czepiec leży obok ujścia przełyku do żwacza. Posiada zdolność kurczenia się, a tym samym transportowania karmy do ponownego przeżuwania do jamy gębowej oraz w odwrotnym kierunku, przekazywania rozdrobnionych cząstek z jamy gębowej ponownie do żwacza.
      • Funkcja czepca polega zasadniczo na „przesiewaniu” pokarmu oraz na przesyłaniu drobnych cząstek dalej do ksiąg, bezpośrednie procesy trawienia nie mają tutaj miejsca. 
      • Żwacz ma pojemność od 100 do 180 litrów i tworzy wraz z czepcem (księgi) funkcjonalną całość.
      • W żwaczu odbywa się u bydła ok. 70% procesów trawienia.
      • Trawienie następuje przy pomocy różnych mikroorganizmów (bakterie, pierwotniaki i grzyby).
      • Produktami przemiany materii w ramach trawienia w żwaczu są:

        • krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (propionat, octan i maślan)
        • dwutlenek węgla CO2 i metan CH4
        • aminokwasy i amoniak NH3.
      • Optymalna wartość pH w żwaczu wynosi 6,5.
      • Bogate w skrobię żywienie prowadzi do wysokich zawartości mleczanu i mocno obniża wartość odczynu pH.
      • Wartości pH < 6 prowadzą do kwasicy żwacza (patrz dygresja: Jak rozpoznać kwasicę?)

        Fizjologia żwacza

        • Kwasica żwacza stanowi w dzisiejszych czasach szeroko rozpowszechnione schorzenie przemiany materii („choroba cywilizacyjna krowy mlecznej”), której podłoże stanowi wymóg bardzo dużej koncentracji energii w paszy przy jednoczesnym zapewnieniu składników strukturalnych paszy w żywieniu krów o dużej wydajności mlecznej.
        • Niedobory składników strukturalnych prowadzą do niedoboru nawarstwienia w żwaczu, a co za tym idzie – do ograniczonej ilości skurczów żwacza.
        • W dolnej części żwacza znajdują się łatwo rozpuszczalne składniki paszy oraz sok żwacza (faza płynna).
        • Na jej powierzchni unosi się kożuch, składający się przede wszystkim z paszy objętościowej i wyzwalający odruch przeżuwania w żwaczu (faza stała).
        • W górnej części żwacza zbierają się gazy fermentacyjne powstałe w wyniku przemiany mikrobiologicznej (faza gazowa).
        • Brak przeżuwania wywołany niedoborem składników strukturalnych prowadzi z powodu braku neutralizacji poprzez ślinę (wodorowęglan sodu) do kwasicy w żwaczu.

        Trawienie w żwaczu

        Trawienie węglowodanów w żwaczu:

        • Węglowodany ulegają w żwaczu rozkładowi na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFS), metan (CH4) i dwutlenek węgla (CO2).
        • CH4 i CO2 wydalane są poprzez pysk (odbijanie).
        • Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFS) wchłonięte zostają poprzez błonę śluzową żwacza.
        • W wyniku rozkładu celulozy powstaje w pierwszym rzędzie octan (kwas octowy).
        • W wyniku rozkładu skrobi powstaje propionat i maślan (kwas propionowy i masłowy).
        • Celuloza jako substancja szkieletowa ma poza funkcją odżywczo-fizjologiczną także ważną funkcję fizyczną w żwaczu jako dostawca struktury paszy.
        • Struktura ma decydujące znaczenie dla motoryki żwacza, przeżuwania oraz powiązanej z tym produkcji śliny dla potrzeb regulacji wartości pH w żwaczu.


        Trawienie białka w żwaczu:

        • Białko rozkładane jest przez mikroorganizmy zasadniczo do postaci aminokwasów i krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (FFS).
        • Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFS) podlegają resorpcji, zaś aminokwasy wykorzystane zostają do budowy białka mikroorganizmów.
        • Mikroorganizmy wykorzystują uwolniony w wyniku rozkładu białek paszy amoniak (NH3) ponownie do budowy własnego białka mikrobiologicznego.
        • Trudno rozkładalne lub też nierozkładalne białko paszy (UDP) trafia w postaci niestrawionej dalej aż do jelita cienkiego.
        • Azot podlega recyrkulacji podczas przeżuwania poprzez krążenie wątrobowo-żwaczowe i nie przepada, tzn. poprzez wątrobę i ślinę odprowadzany jest ponownie do żwacza.
        • Krążenie wątrobowo-żwaczowe może dostarczyć do 50% potrzebnego azotu (N).
        • Zbyt duża ilość azotu oznacza zatem dla przeżuwacza zawsze większe obciążenie przemiany materii w żwaczu i wątrobie.
        • Należy dążyć do 10-25 mg NH3/100 ml w soku żołądkowym żwacza.
        • W przypadku nadmiaru rozpuszczalnych białek w połączeniu z niedoborem skrobi może nawet dojść do osiągnięcia wartości na poziomie 40 mg/100 ml.
        • Skutek: alkaloza żwacza (wartości pH > 7), której towarzyszy obniżenie spożycia paszy (raczej rzadko).
        • Zaopatrzenie krowy w białka pokryte zostaje przez białka mikrobowe i UDP.
        • Białka mikrobowe są wystarczające dla pokrycia zapotrzebowania bytowego wraz z 12 do 15 kg mleczności.
        • Zawartość użytkowego białka surowego w jelicie cienkim (nXP) w paszy będzie odgrywać coraz większą rolę przy rosnącej mleczności, aby zapewnić pokrycie zapotrzebowania zwierzęcia!

        Uwaga! Białka mikrobowe + nierozkładalne białka z paszy (UDP) = użytkowe białko surowe w jelicie cienkim (nXP)

        Trawienie tłuszczu w żwaczu:

        • Mikroby modyfikują wzór kwasu tłuszczowego.
        • Następuje rozkład trójglicerydów i fosfolipidów za pomocą lipolizy na glicerol i kwasy tłuszczowe.
        • Glicerol ulega dalszemu przetworzeniu w ramach przemiany węglowodanów.
        • Kwasy tłuszczowe wykorzystywane są przez mikroby tylko w niewielkiej części i dlatego ulegają niemal całkowicie uwodornieniu, a następnie dalszemu trawieniu w jelicie cienkim.
        • Przeżuwacze nie są fizjologicznie przystosowane do trawienia tłuszczów!
        • Zawartość tłuszczu w dawce dziennej nie powinna przekraczać 4-5%, ponieważ w przeciwnym wypadku może dojść do zaburzeń trawienia w żwaczu.


        Ważne: Kontrola przeżuwania (częstość, przeżucia)

        • Tłuszcze neutralne dla żwacza (np. poddane obróbce cieplnej) przepływają przez żwacz i ulegają rozkładowi w jelicie cienkim.
        • Także w przypadku zastosowania neutralnych dla żwacza produktów należy przestrzegać wartości granicznej 5% zawartości tłuszczu w dawce dziennej!

        Dygresja: Jak rozpoznać kwasicę żwacza?


        Badany parametrWartość docelowaZagrożenie kwasicą
        Liczyć przeżucia na kęs (2-3 powtórzenia na krowę)55-60 na kęs w przypadku zwierząt laktacyjnych< 50 przeżuć na kęs
        silne pienienie się przy przeżuwaniu
        Sprawdzić wypełnienie żwaczaOcena pożądana dla żwacza 3-4 w przypadku krów laktacyjnychPrzy ocenach przeżuwacza 1 i 2*; przedstawiono tutaj tzw. ‘trójkąt ostrzegawczy’ (patrz dygresja ‘Wypełnienie żwacza’)
        Konsystencja i włóknistość stolcaOcena pożądana 2-3 w zależności od paszyStolec rzadki, przypominający stolec biegunkowy (ocena 1)*
        Kondycja ciała (Body Condition Score)
        Stan sierści
        Ocena pożądana BCS dla krów laktacyjnych 2,5–3,25 w zależności od mleczności i budowy ogólnejNiski BCS* (< 2,5)
        i matowa, kudłata sierść
        Składniki mleka w zbiorniku / pojedyncze zwierzęW zależności od poziomu mleczności; zawartość tłuszczów > 3,6% w zbiorniku Zawartość tłuszczów < 3,6% w zbiorniku; bydło z wysoką genetycznie zawartością tłuszczów nawet już < 3,8% należy ocenić krytycznie; ocena indywidualna zwierząt patrz także dygresja ‘Ocena składników mleka’
        Stan zdrowia racic / zwierzęta kulaweOgraniczyć liczbę zwierząt kulawych do minimum!Nagłe wystąpienie silnej kulawizny; miękkie rogi, krwawienie w podeszwach racic … (patrz dygresja ‘Rozpoznanie ochwatu’)
        Pomiar wartości pH w moczu / w żwaczuMocz: > wartość pH 8,0
        Żwacz: > wartość pH 6,0
        Kiedy wartość pH w moczu / w żwaczu jest  niższa niż podane wartości docelowe dla moczu i dla żwacza 

        * zostanie wyjaśnione w następnym artykule 

        Dygresja: Ocena wypełnienia żwacza

         

         

        Ocena żwacza 1: Bardzo głęboko zapadłe doły głodowe; zwierzę od dawna nic nie jadło; dół głodowy ma kształt prostokątny. Skóra poniżej guzów biodrowych układa się pionowo do dołu i przylega pod wyrostkami poprzecznymi. Dół głodowy za łukiem żebrowym ma głębokość przekraczającą szerokość dłoni. Widoczna oznaka, że stan zwierzęcia nie jest dobry!
        Ocena żwacza 2: Głęboko zapadłe doły głodowe; niewystarczające spożycie paszy; dół głodowy ma kształt trójkąta („trójkąt ostrzegawczy“) i zapada się za łukiem żebrowym na szerokość dłoni. Często obserwowany u zwierząt na krótko przed ocieleniem; w przypadku zwierząt laktacyjnych oznaka niedostatecznej ilości spożytej paszy.
        Ocena żwacza 3: Doły głodowe tylko lekko zarysowane za łukiem żebrowym. Skóra na wyrostkach poprzecznych układa się na szerokość dłoni pionowo, a następnie wybrzusza się na zewnątrz. Zamierzona ocena żwacza dla krów laktacyjnych w pierwszej połowie laktacji z dobrym poziomem spożycia paszy.
        Ocena żwacza 4: Brak widocznych dołów głodowych. Skóra na wyrostkach poprzecznych wybrzusza się bezpośrednio na zewnątrz. Idealna ocena żwacza dla krów w późnym okresie laktacji i krów w okresie zasuszania.

        Ocena żwacza 5: Brak widocznych dołów głodowych i wyrostków poprzecznych, skóra na brzuchu jest napięta, a łuk żebrowy przechodzi płynnie w bok. Tak powinna wyglądać ocena żwacza w przypadku krów w okresie zasuszania. Oznaka dobrego poziomu spożycia paszy.

        Źródło: „Kuhsignale“ Jan Hulsen, zmodyfikowane

        Dygresja: Ocena kondycji ciała (BCS)

        Ocena 1
        Zwierzę silnie wychudzone, w bardzo złej kondycji;
        wyraźnie zarysowane wyrostki kolczyste; silnie wystające wyrostki poprzeczne; silnie wystające wyrostki kulszowe z głębokim dołem nasady ogona w kształcie litery ‘V’

        Ocena 2
        Zwierzę wychudzone, wyraźnie widoczny szkielet; widoczne pojedyncze wyrostki kolczyste; dobrze widoczne wyrostki poprzeczne; wyraźnie wystające wyrostki kulszowe; głęboki dół nasady ogona w kształcie litery ‘V’

        Ocena 3
        Optymalna kondycja; dobra proporcja szkieletu do tkanki mięsnej; widoczny profil wyrostków kolczystych; wyrostki poprzeczne niezauważalne; wyrostki kulszowe zaokrąglone; płaski dół nasady ogona’

        Ocena 4                                         Przewaga tkanki mięsnej i tłuszczowej; wyrostki kolczyste są płaskie i niezauważalne pojedynczo; wyrostki poprzeczne mają równy, zaokrąglony profil; wyrostki kulszowe otoczone tłuszczem; dół nasady ogona wypełniony lekko tłuszczem

        Ocena 5
        Zwierzę niefizjologicznie tłuste; wyrostki kolczyste w otulinie z tłuszczu; wyrostki poprzeczne niezauważalne; wyrostki kulszowe otoczone tłuszczem; dół nasady ogona wypełniony tłuszczem; fałdy

        Źródło: "Kuhsignale", Jan Hulsen, zmodyfikowane

        Wykres przedstawia optymalny przebieg krzywej BCS

        • okresie cielenia  zamierzone oceny kształtują się w zakresie  3,25 i 3,75
        • W takich warunkach krowa dysponuje niezbędnymi rezerwami ciała, jakich potrzebuje w związku z wysoką mlecznością w pierwszej trzeciej części okresu laktacji
        • Oceny BCS > 3,75 uważa się już za stan nadmiernego kondycjonowania/otłuszczenia; są one zawsze powiązane z ciężkimi porodami, zaburzeniami przemiany materii oraz już obniżonym spożyciem paszy w okresie zasuszania (patrz dygresja ‘Ketoza’)
        • Zdrowe krowy tracą w pierwszej trzeciej części okresu laktacji nie więcej niż 0,75 do maks. 1 oceny kondycji
        • Oceny BCS < 2,5 w fazie wysokomlecznej uważa się za krytyczne
        • W drugiej połowie okresu laktacyjnego pożądany jest ciągły wzrost BCS (przyrost tkanki mięsnej) na poziomie oceny ok. +1 w celu zgromadzenia rezerw dla potrzeb kolejnego cielenia się.

        Dygresja: Rozpoznanie ochwatu

        Przyczyny powstania ochwatu:

        • Najważniejsza przyczyna ochwatu: błąd żywienia → ochwat uwarunkowany żywieniem; dotknięta jest cała racica
        • Poza ww. uwarunkowaną żywieniem przyczyną wystąpienia choroby istnieją jeszcze inne przyczyny jej powstania
          • Ochwat z zatrucia
          • Ochwat poporodowy
          • Ochwat obciążeniowy (dotyka zazwyczaj tylko zewnętrzne tylne racice)

        Co dzieje się w przypadku ochwatu?

        • Niedobór struktury w żwaczu lub zbyt wysokie dawki paszy treściowej prowadzą do kwasicy
        • Niska wartość pH prowadzi do obumierania mikrobów w żwaczu
        • Uwolnienie endotoksyn i histaminy prowadzi do wzrostu lepkości krwi
        • Wyższa lepkość krwi prowadzi do niedostatecznego ukrwienia małych naczyń włoskowatych w skórze właściwej racic
          Skutek: obumieranie komórek w skórze właściwej
        • Zaburzenie zaopatrzenia w substancje pokarmowe, a tym samym zaburzenie funkcji fizjologicznej
        • W ostrym przypadku: obniżenie kości racicowej = silne bóle; silna kulawizna
        • Procesy zapalne i krwawienia
        • Powstanie podwójnej podeszwy racicy

        Ochwacona racica przed wycięciem; zauważalny obrzęk spodniej strony racicy i podwójna podeszwa

        Na przedstawionej na zdjęciu racicy po wycięciu wyraźnie zauważalne są krwawienia i wrzód na podeszwie

        Punkty kontrolne dla unikania ochwatu:

        • Kontrola zaopatrzenia strukturalnego i spożywania paszy, przede wszystkim w przypadku krów świeżo ocielonych
        • Ochwat jest najczęściej chorobą następczą kwasicy
        • Obowiązują więc tutaj wszystkie punkty kontrolne, jakie podano już w przypadku kwasicy (patrz kwasica)

        Dodatkowe punkty kontrolne:

        • Kontrola zaopatrzenia w substancje nieorganiczne; niedobór cynku, biotyny prowadzi do pogorszenia jakości rogu racic
        • Eliminacja paszy obciążonej  (pleśń, drożdże)! Uwolnione toksyny mogą wywołać ochwat
        • Eliminacja nadmiernego zaopatrzenia w białko = obciążenie przemiany materii; wartości mocznika w zakresie pomiędzy 200 – 250 ppm w mleku
        • Optymalizacja warunków hodowli  (boksy do leżenia i wybiegi) w celu uniknięcia ochwatu obciążeniowego, bowiem krowy powinny dużo i wygodnie leżeć; wspomaga to proces przeżuwania, a co za tym idzie i mleczność
        • Konsekwentna i regularna pielęgnacja racic! niezbędne min. 2-3 razy do roku dla biegu fizjologicznego

        Przekrój wzdłużny ochwaconej racicy, zauważalne krwawienia i procesy zapalne (ropienie)
        Źródło zdjęcia: P. Heimberg; TGD LK NRW


        Opóźnione następstwa ochwatu

        • Zauważalne krwawienia podeszwy przy obcinaniu racic oznacza, że ‘ostry’ stan ochwatu miał miejsce przed ok. 6 – 8 tygodniami!!
        • Podwójna podeszwa jako skutek niedostatecznego ukrwienia
        • Trwała deformacja racic (patrz zdjęcie poniżej)
        • Trwale obniżona jakość rogu
        • Choroba białej linii (White Line Disease), spowodowana przez obniżenie kości racicowej
        • Zwiększenie przez to niebezpieczeństwa powstania wrzodów na podeszwie i spróchniałych ścianek
        • Zwiększone nakłady na pielęgnację racic (zalecane obcinanie korekcyjne mniej więcej co 3 miesiące)

        Zdeformowany rozwój racic w wyniku ochwacenia; rozpoznawalna tzw. ‘racica zakrzywiona’
        Źródło zdjęć: P. Heimberg; TGD LK NRW



        Dygresja: Rozpoznanie ketozy

        Informacje ogólne:

        • Ketoza stanowi obok kwasicy najczęściej spotykaną chorobę przemiany materii u krów mlecznych
        • Żywienie i hodowla w ostatniej trzeciej części okresu laktacyjnego oraz w okresie zasuszania mają duży wpływ na częstość występowania przypadków przedmiotowej choroby
        • Ketoza jest zawsze wynikiem ujemnego bilansu energetycznego
        • Przyczyny są wielostronne!
        • Należy rozróżnić ketozę pierwotną i wtórną
        • Ketoza wtórna to następstwo wcześniejszego zachorowania (np. gorączki mlecznej, kulawizny, porodu ciężkiego)
        • Ketoza występuje najczęściej w pierwszych 4-6 tygodniach po ocieleniu (faza najwyższego deficytu energetycznego)

        Przyczyny wystąpienia ketozy:

        • Bardzo wysoka mleczność na początku okresu laktacyjnego (nieunikniony ujemny bilans energetyczny)
        • Niedopasowane żywienie w okresie późnej laktacji oraz w fazie zasuszania / zbyt długie okresy międzywycieleniowe  = zwierzęta przeznaczone do zacielenia są zbyt tłuste!
        • Fizjologicznie słabsze spożycie paszy do ok. 80. dnia laktacji
        • Wcześniejsze zachorowania (kulawizny, gorączka mleczna)
        • Wadliwa jakość paszy (prowadzi do zmniejszonego spożycia paszy)
        • Kiszonka zawierająca kwas masłowy może jeszcze dodatkowo pogłębić objawy ketozy
        • Niedobór ruchu

        "Krowa chorująca na ketozę z prawostronnym przemieszczeniem trawieńca"
        Źródło zdjęcia: Dr. Marc Holsteg; TGD LK NRW

        Jak wygląda przemiana materii w przypadku ketozy:

        • W wyniku długotrwale utrzymującego się zbyt niskiego spożycia paszy dochodzi do niedoboru energetycznego/glukozy w procesie przemiany materii
        • Rezerwy tłuszczowe krowy wykorzystane zostają do zaopatrzenia w energię
        • W przypadku ketozy następuje nadmiernie duży rozkład rezerw tłuszczowych
        • Uwolnione kwasy tłuszczowe przekształcone zostają w wątrobie o ograniczonej wydolności na glukozę  (skutek = stłuszczenie wątroby)
        • Podczas rozkładu tłuszczów w wątrobie następuje uwolnienie ketonów, których obecność można wykazać we krwi, w moczu oraz w mleku.
        • Wydolność wątroby w zakresie rozkładu ketonów jest ograniczona
        • Do ketonów zalicza się

          • Aceton
          • Octan acetonu
          • ß-hydroksykwas masłowy
        • Ketoza podkliniczna pozostaje często nierozpoznana, ponieważ poza podwyższonymi wartościami ketonów nie występują żadne inne oznaki choroby
        • Wysoka zawartość ketonów w krowie prowadzi do podanych poniżej oznak choroby.

         Wyraźne oznaki choroby w przypadku ketozy:

        • Brak żerności
        • Pusty żwacz (ocena < 2)
        • Silny spadek mleczności
        • Apatia
        • Słodkawy zapach ketonów
        • Zauważalna utrata wagi (> ocena BCS 1) w krótkim czasie
        • Zwarty, ciemny stolec
        • Zbyt szeroka proporcja tłuszczu do białka w mleku o silnie zwiększonej zawartości tłuszczu
        • Podwyższona zawartość ketonów w moczu, mleku, krwi; pomiar za pomocą pasków testowych do ketozy lub przyrządów do pomiaru zawartości cukru we krwi

         
        Profilaktyka ketozowa:

        • Unikanie otłuszczenia poprzez dostosowane żywienie w okresie późnej laktacji oraz w fazie zasuszania
        • W przypadku otłuszczenia odpowiednio wcześnie przejść do fazy zasuszania
        • Dbanie o dobrą jakość paszy
        • Dbanie o dobre zarządzanie żywieniem
        • Wysokie łączne spożycie paszy przed i po okresie cielenia
        • Wysokie stężenie energetyczne w dawkach dla krów w pierwszym okresie laktacyjnym (cel: > 7,0 MJ NEL/kg SM)
        • Zabezpieczenie zapotrzebowania na nXP w przypadku zwierząt wysokomlecznych (165 – 170 g/kg SM)
        • Łączny dobry stan zdrowia stada (racice, wymiona, trawienie…)
        • Przeprowadzanie profilaktyki jednostkowej w przypadku zbyt grubych, zagrożonych zwierząt poprzez np. dawkowanie glikolu propylenu od 14 dni przed ocieleniem do 14 dni po ocieleniu (150 – 250 ml/zwierzę/dzień)
        • Kontrola przemiany materii po ocieleniu za pomocą testu ketozowego

        Leczenie ketozy:

        • Ustalenie stopnia zaawansowania ketozy za pomocą testu ketozowego
        • Uzgodnienie metody leczenia z weterynarzem
        • Wlewy glukozowe (poprawa krótkookresowa)
        • Dawkowanie substancji glikoplastycznych, np. glikolu propylenu (codziennie 250 g/zwierzę/dzień do pyska)
        • Ewentualnie dawkowanie glikokortykoidów (stymulacja przemiany glukozy i łaknienia)
        • Zapewnienie możliwości ruchu

        Wartości graniczne dla ketozy w przypadku badania krwi:

        • Pomiar ß-hydroksykwasu masłowego
        • Wartości normalne: przed ocieleniem: < 0,6 mmol/l, po ocieleniu:< 1,0 mmol/l
        • Ketoza podkliniczna: 1,4 – 3,0 mmol/l
        • Ketoza ostra: > 3,0 mmol/l

         

         

         

        Księgi i trawieniec

        Księgi:

        • Pasza poprzez czepiec trafia do ksiąg (ostatni przedżołądek)
        • Głównym zadaniem ksiąg jest resorpcja wody, składników pokarmowych oraz wodorowęglanu sodu (NaHCO3)
        • W niewielkim zakresie w księgach odbywa się jeszcze proces trawienia mikrobiologicznego


          Trawieniec:

        • W trawieńcu następuje trawienie białek: białko mikrobowe ze żwacza i nierozłożone białko z paszy (UDP)
        • Pojemność trawieńca jest proporcjonalnie mała
        • Znaczenie drugorzędne dla procesu trawienia
        • Trawieniec wyposażony jest w wiele komórek gruczołowych produkujących kwas solny i pepsynę (enzym do trawienia białka)
        • Bardzo kwaśne środowisko; wartość pH 2,0 – 3,5 w wyniku wydzielania kwasu solnego; kwaśne środowisko jest ważne z uwagi na aktywację enzymów trawiennych białka (pepsyna)
        • Niska wartość pH skutkuje zabiciem zarazków
        • Wytworzony przez błonę śluzową żołądka śluz zapobiega samotrawieniu trawieńca
        • W przypadku niedostatecznego spożycia paszy i/lub zbyt niskiej struktury paszy następuje uwarunkowane paszą przemieszczenie trawieńca. Przy częstym występowaniu w stadzie należy koniecznie sprawdzić zaopatrzenie w strukturę
        • Warunkiem fizjologicznego trawienia w trawieńcu jest optymalne działanie żwacza!

        Jelito cienkie

        • W pierwszym odcinku jelita cienkiego panuje jeszcze środowisko kwaśne
        • Następnie ma miejsce neutralizacja treści pokarmowej za pomocą soków trzustkowych i jelitowych oraz żółci
        • Trawienie wstępnie rozłożonej paszy
        • Enzymy lipaza i amylaza odpowiadają tutaj za trawienie tłuszczu i skrobi
        • W porównaniu do zwierząt jednożołądkowych aktywność enzymatyczna jest niewielka, co oznacza, że zdolność do trawienia tłuszczu i skrobi w jelicie cienkim jest w przypadku przeżuwaczy raczej ograniczona
        • Także w przypadku jelita cienkiego obowiązuje zasada: warunkiem optymalnego trawienia jest prawidłowe trawienie w przedżołądkach
        • Nadmierny dopływ białek w wyniku stosowania bogatej w białka paszy (z dużą ilością kiszonki z traw, młoda trawa pastwiskowa, za dużo koncentratu białkowego) skutkuje tym, że białka w danych ilościach nie mogą zostać fizjologicznie strawione
        • Skutek: biegunka, kolki jelita cienkiego lub jelita ślepego
        • Parametr zawartości mocznika w mleku stanowi bezpieczne narzędzie kontroli niedostatecznego lub nadmiernego zaopatrzenia w białka (patrz: Ilości mleka i składniki)
        • Uwaga! Ilość neutralnej dla żwacza skrobi (by-pass), jaka występuje w jelicie cienkim jest w przypadku krów ograniczona i nie może przekroczyć maks. 1,5 kg, ponieważ w przeciwnym wypadku wystąpią nieprawidłowe procesy fermentacyjne oraz biegunka w wyniku niestrawienia skrobi

        Jelito grube

        • Resorpcja H2O
        • Wysokie stężenie zarazków w jelicie grubym
        • Trawienie w niewielkim zakresie niestrawionej skrobi i białek
        • Rozkład do octanu, propionatu i maślanu, jak w żwaczu
        • Nie jest już możliwe dalsze wykorzystanie białek mikrobowych
        • Rozkład białek do mocznika
        • Proces trawienia tłuszczów w jelicie grubym jest mało istotny
        • Duże ilości struktury w paszy sprawiają, że udział substancji organicznej w jelicie cienkim i grubym jest wyższy
        • Ta substancja organiczna cechuje się wyższą zawartością wody i sodu, a tym samym – lepszą pojemnością buforową
        • Bogaty we włókna, trudnorozkładalny substrat w jelicie grubym zapobiega fermentacji i stabilizuje konsystencję stolca (stolec zwarty)

          Ocena stolca

          W ramach kontroli dawki istotną rolę obok innych zagadnień kontrolnych odgrywa ocena stolca.
          Konsystencja stolca:

          • Konsystencja i włóknistość stolca pozwalają wnioskować o procesach fermentacyjnych i trawiennych w układzie pokarmowym krowy.
          • Krowy wytwarzają w warunkach normalnych codziennie 20 do 50 kg obornika bydlęcego, z podziałem na 10-20 cykli.
          • Żywienie bogate w skrobię i ubogie strukturalnie  (np. dużo zbóż, duży udział kukurydzy kiszonkowej) w połączeniu z ubogą strukturą prowadzą do powstania rzadkiego stolca, ponieważ prędkość przejścia ulega zwiększeniu w wyniku braku struktury, przez co dużo niestrawionej skrobi trafia do jelita cienkiego. Proces fermentacji odbywa się z większą ilością wody w jelicie, co skutkuje rzadszym stolcem.
          • Dawki bogate w strukturę i ubogie w skrobię warunkują długi czas przebywania w układzie trawiennym, a mniejsza zawartość skrobi skutkuje łącznie mniejszym napływem skrobi w jelicie cienkim. Duży udział trudnoprzyswajalnej substancji organicznej w jelicie prowadzi do uzyskania zwartego, ciemnego stolca.
          • Sprawdzić zaopatrzenie w wodę! Niedobór wody prowadzi do zwartego stolca.
          • Nadmiar białek również prowadzi do zbyt rzadkiego stolca, ponieważ do jelita trafia zbyt duża ilość niestrawionych białek, które nie mogą już tam zostać strawione i powodują fermentację.
          • Niedobór białek może w połączeniu z niedoborem energii  (skrobia, cukier) również prowadzić do zwartego stolca.
          • Proporcja pomiędzy energią, białkami i strukturą musi być w dawce odpowiednia!

          ObrazOcena    Charakterystyka
          1

          •    Bardzo rzadki
          •    "Konsystencja grochówki"
          •    Brak pierścieni lub dołków
          •    Kałuże stolca
          •    Wynik niepożądany!

          2

          •    Nie tworzy kopców, rozpływa się
          •    Wysokość poniżej 2,5 cm
          •    Tworzy pierścienie
          •    "normalna" konsystencja w przypadku młodej trawy wypasowej

          3

          •    "Konsystencja owsianki"
          •    Stojący na ok. 4 cm
          •    4 - 6 koncentrycznych pierścieni/dołki
          •    Ocena pożądana w przypadku krów laktacyjnych

          4

          •    Stolec jest zbyt gęsty
          •    Nie klei się do racic
          •    Nie tworzy pierścieni lub dołków
          •    Ocena pożądana w przypadku krów w okresie zasuszania


          5

          •    Zwarte wałki stolca
          •    Stos o wysokości 5 - 10 cm
          •    Wynik niepożądany!

           

          Przyczyny luźnego stolcaPrzyczyny zwartego stolca

          • Za duża ilość paszy treściwej
          • Nadmiar skrobi (za szybkie podkarmienie paszą treściwą)
          • Nadmiar białek (duży udział kiszonki z traw, młoda trawa wypasowa, za duża ilość koncentratu białkowego)
          • Za mała ilość struktury w dawki (np. mokra kiszonka)
          • Zniszczona struktura w wyniku zbyt długiego mieszania (wóz paszowy)
          • Nagła zmiana paszy
          • Silnie zabrudzona lub zapleśniała pasza

          • Przejrzała, bogata we włókna surowe pasza
          • Zbyt duży udział słomy (np.w przypadku krów w okresie zasuszania)
          • Niedobór białek w dawce
          • Niedobór energii w dawce
          • Niedostateczne zaopatrzenie w wodę
          • Gorączka, choroby
          • Ketozy (Acetonemia)
          Kolor stolcaZapach stolca

          • żółty:
            • Niedobór struktury
          • ciemnozielony:
            • Świeża/młoda trawa wypasowa
          • jasnobrązowy:
            • Duże dawki skrobi
          • Ciemnobrązowy, połyskliwy:
            • Mała prędkość przejścia

          • przyjemny
          • ostry w wyniku:
            • procesów gnilnych
            • nadmiernej fermentacji skrobi w jelicie grubym


          Niestrawione składniki paszy

          Niestrawione składniki paszy

          • Nie tylko konsystencja, ale i niestrawione cząstki paszy pozwalają wnioskować o właściwościach procesu trawienia, przede wszystkim w żwaczu.

          Duży udział niestrawionych ziaren w stolcu (zboża, kukurydza):

          • Sprawdzić kiszonkę z kukurydzy i śrut/zgniecione ziarna zbóż! Ziarna w kiszonce z kukurydzy powinny być nie tylko rozbite, ale i rozdrobnione.
          • Za mała ilość szybko dostępnych węglowodanów w żwaczu; świeża kiszonka z kukurydzy zawiera dużą ilość odpornej na rozkład skrobi.
          • Za duża prędkość przejścia (za dużo zbóż).


          Przyczyny dużego udziału włókien w stolcu:

          • Niedobór energii (skrobia i cukier) lub białek w żwaczu; mikroby mają za mało energii lub białek do wykorzystania i syntezy.
          • Brak zbilansowanej proporcji pomiędzy dostępną energią, białkami i strukturą w żwaczu.

          Dygresja: przesiew stolca

          Przeprowadzenie:

          • Umieścić garść stolca (ok. 100 ml) w sitku kuchenym (wielkość oczka 1,5 mm) i spłukać dużą ilością wody, aż na sitku pozostanie już tylko niestrawiony, gruboziarniasty materiał
          • Całe ziarna kukurydzy i fragmenty ziaren kukurydzy otworzyć i sprawdzić, czy w środku jest jeszcze obecna skrobia, czy też są to już tylko okrywy ziaren
          • Sprawdzić elementy włókniste na sicie. Wszystkie elementy powinny być < 0,5 cm. Jak duży jest udział włókien długich ( > 1 cm)?
          • Ocenę stolca należy przeprowadzić dla ok. 5% stada
          • W przypadku hodowli z podziałem na grupy żywieniowe zaleca się, by ocenie poddać każdorazowo stolec jednej tylko grupy, jeśli skarmiane są różne dawki

          Źródło zdjęcia: Produktionstechnische Beratung LK NRW

          Ocena strat z powodu stolca

          • 1 garść stolca = 100 ml, odpowiada przy dziennej ilości stolca 40 – 50 kg / krowę ok. 1/400 całkowitej ilości stolca
          • Przy 1 ziarnie na 100 ml odpowiada to 400 ziarnom na dzień, które wydalane są w postaci niestrawionej
          • Jedno pojedyncze ziarno kukurydzy waży w kiszonce ok. 0,3 g, wobec czego przy wydaleniu 400 ziaren dziennie można skalkulować straty skrobi w wymiarze 120 g/dzień

          Ziarna niestrawione
          w stolcu (na 100 ml)

          Straty skrobi
          na dzień

          1120 g
          3360 g
          5600 g
          7840 g
          91080 g

          Przyczyny występowania ziaren w stolcu:

          • Całe ziarna w kale są oznaką błędów w technice zbioru (np. zużyte walce zgniatające lub zbyt duża szczelina)
          • Kwasica żwacza; zazwyczaj w połączeniu z rzadkim stolcem; za szybka prędkość przejścia; zaburzenia mikroflory i obniżone trawienie
          • Niedobory azotu/białka w żwaczu; niedobór białka w stosunku do ilości skrobi, obniżenie trawienia w żwaczu
          • Niedobór składników mineralnych (sód, fosfor), które są istotne dla mikroorganizmów, skutkuje gorszym trawieniem

          Przyczyny występowania długich włókien (> 1 cm) w kale:

          • Niedobór szybkofermentowalnych węglowodanów w żwaczu
          • Niedobór białek w żwaczu


          => Stolec zwarty, włóknisty

          • Za duża ilość szybkofermentowalnych węglowodanów
          • Nadmiar białek


          => Stolec luźny, włóknisty

          • Brak synchroniczności składników pokarmowych w żwaczu

          Informacje ogólne

          Ilości mleka oraz składniki mleka umożliwiają najlepsze wyciągnięcie wniosków na temat żywienia:

          • Dla potrzeb oceny należy wyróżnić 3 grupy:
            • Krowy dojone w pierwszej części okresu laktacji (dni dojenia 0 - 100)
            • Krowy dojone w środkowej części okresu laktacji (dni dojenia 100 – 200)
            • Krowy dojone w ostatniej części okresu laktacji (dni dojenia > 200)

          Interpretacja mleczności


          • Mleczność początkowa  zwierząt zdradza wiele nt. stanu zdrowia i żywienia w okresie zasuszania
          • Krowy pierwiastki powinny dawać średnio 27 – 30 kg mleka dziennie w pierwszym okresie laktacji
          • Zwierzęta wielokrotnie cielne powinny dawać 35 kg do > 40 kg mleka dziennie w pierwszym okresie laktacji
          • Przy dobrym stanie zdrowia zwierząt oraz dopasowanym żywieniu zdolność utrzymania mleka stada winna wynosić stabilnie > 80%, tzn. że spadek mleczności w porównaniu do badania mleczności w miesiącu poprzednim nie powinien w przypadku 80% stada przekraczać maksymalnie 5 kg mleka/zwierzę/dzień
          • Spadek mleczności pomiędzy poszczególnymi okresami laktacji nie powinien przekraczać średnio w stadzie  5-6 kg
          • W przypadku silniejszego spadku mleczności w stadzie należy zwrócić uwagę – poza kontrolą stanu zdrowia stada – przede wszystkim także na żywienie!
            • Kontrola jakości i składu paszy, koncentracji energii i spożywania paszy

           

          Interpretacja zawartości tłuszczów i białka

          Zawartości tłuszczów i białka są zależne od genetyki i karmienia.

          • Istotnym kryterium w stadzie oraz w przypadku zwierząt pojedynczych jest proporcja tłuszczu do białka
          • Cel – proporcja tłuszczu do białka => 1,1 : 1 do maks. 1,4 : 1
          • Proporcja < 1,1 : 1 stanowi w przypadku zawartości tłuszczów < 3,3%  wskazanie na kwasicę
          • Proporcja > 1,4 : 1 stanowi w przypadku wysokiej zawartości tłuszczów w połączeniu z niską zawartością białka (< 3,2%) oznakę silnego rozkładu tłuszczu odłożonego (ketoza)
          • Niska zawartość białka < 3,2% wskazuje zasadniczo na niedobory energetyczne
          • Wysoka zawartość białka i tłuszczu, przede wszystkim w ostatnim okresie laktacji, są oznaką nadmiernego zaopatrzenia energetycznego (uwaga w przypadku białka > 4,0%; tłuszcz > 4,5%); Zwrócić uwagę na kondycję ciała!

          Interpretacja zawartości mocznika w mleku

          • Odzwierciedla bardzo dobrze zaopatrzenie żwacza w białka/azot
          • Wartość docelowa dla zawartości mocznika w mleku wynosi pomiędzy 200 ppm i 250 ppm
          • Wartości < 200 ppm wskazują na niedobór białka w żwaczu
          • Wartości > 250 ppm wskazują na nadmierne zaopatrzenie w białko
          • Parametr mocznika reaguje na zmianę karmienia w przeciągu kilku zaledwie godzin
          • Silne wahania zawartości wskazują na niedobory w zakresie podawania paszy i techniki mieszania
          • W przypadku wypasu należy zasadniczo wyznaczyć parametry mocznika na wyższym poziomie z uwagi na wysoką zawartość białka w młodych trawach
          • Nie należy przekraczać w perspektywie długofalowej wartości 250 – 300 ppm, także w przypadku wypasu, z powodu obciążenia przemiany materii


            Zestawienie tabelaryczne powiązań pomiędzy zawartością białka i mocznika w mleku

            Zawartość białka
            w %   

            Zawartość mocznika w mleku [ppm]Wnioski / Uwagi
            Zwierzęta w początkowym okresie dojenia
            (0-100 dni dojenia)
            Zwierzęta w środkowym okresie dojenia
            (100-200 dni dojenia)
            Zwierzęta w końcowym okresie dojenia
            (200 300 dni dojenia)
            <3<3,1<3,2<150Niedobory energii i białek
            <3<3,1<3,2>300Niedobory energii i nadmierne zaopatrzenie w białka
            >3>3,1>3,2>300Nadwyżka białek
            <3<3,1<3,2150 - 300Niedobory energii
            >3,1>3,2>3,3250 - 350Lekka nadwyżka białek
            >3,1>3,2>3,3200 - 250Żywienie zbilansowane

            Przykład praktyczny – niedostateczne zaopatrzenie w energię i białka

            Legenda: każdy punkt oznacza krowę

            1. okres laktacji (kolor zielony)
            2. okres laktacji (kolor niebieski)
            3. okres laktacji (kolor czerwony)

            Analiza wg stadiów laktacji w odniesieniu do powyższego schematu

            • Znaczny niedobór białek w stadzie we wszystkich okresach laktacji
            • Wydajność na poziomie 29,6 kg mleka w 1. okresie laktacji słaba
            • Niedobór energii u zwierząt w 1 okresie laktacji (białko średnio tylko 3,14%)
            • Wysoka liczba zwierząt z nadmiernym zaopatrzeniem energetycznym w ostatnim okresie laktacji (zawartość tłuszczu średnio 4,46%)
            • Niska mleczność < 20 kg mleka na co dzień sprzyjała otłuszczeniu zwierząt w ostatnim okresie laktacji

             

            Przykład praktyczny – mleczność w poszczególnych okresach laktacji

            Mleczność w poszczególnych okresach laktacji, wycinek z kontroli wydajności mlecznej:

            • Niska zawartość tłuszczów w całym stadzie
            • Również bardzo niska zawartość białka we wszystkich okresach laktacji
            • Oznaka bardzo niskiego spożycia paszy oraz uwarunkowanego tym niedoboru energii
            • Skutek niskiego spożycia łącznego paszy: kwasica
            • Silne załamanie mleczności w stadzie na etapie pomiędzy 1 i 2 okresem laktacji = zła zdolność utrzymania mleka
            • Wynik zaburzeń przemiany materii we wczesnym okresie dojenia

             

              Przykład praktyczny – kontrola mleczności pojedynczych zwierząt w ostatnim okresie dojenia


              Dane dla pojedynczych zwierząt z jednej kontroli mleczności (fragment):

              • Przedstawiono zwierzęta w ostatnim okresie laktacji
              • Rzuca się w oczy: bardzo duża wartość tłuszczy i białka = niebezpieczeństwo otłuszczenia!
              • Kontrola przede wszystkim u zwierząt z niską oceną BCS
              • Zbyt tłuste zwierzęta należy przenieść do programu zasuszania
              • W razie potrzeby, także zasuszanie przedwczesne (BCS <= 3,75)

               

              Pasza Pysk/przełyk Pysk/przełyk Jelito grube Jelito grube Jelito cienkie Jelito cienkie Księgi i trawieniec Żwacz/czepiec Ocena stolca Ocena stolca Milchmengen und Milchinhaltsstoffe Ilość i skład mleka Ilość i skład mleka

              Aby w pełni korzystać z tej funkcji musisz się zalogować.

              Jeśli nie posiadasz jeszcze danych do logowania, zarejestruj się.